अमेरिका–इरान तनाव घटाउने प्रयास : इस्लामावादमा फेरि वार्ता हुन सक्ने संकेत

अमेरिका र इरानबीच बढ्दो तनाव कम गर्ने उद्देश्यले अर्को साता पाकिस्तानको राजधानी इस्लामावादमा पुनः वार्ता हुन सक्ने संकेत देखिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार दुवै देशले मध्यस्थकर्तामार्फत सम्भावित सम्झौताका विषयमा प्रारम्भिक तयारी गरिरहेका छन्। यसले दीर्घकालीन औपचारिक वार्ताको बाटो खोल्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

रिपोर्टअनुसार अमेरिकी पक्षले तयार पारेको १४ बुँदे प्रस्तावमा इरानको परमाणु कार्यक्रम, होर्मुज जलसन्धिमा तनाव न्यूनीकरण तथा इरानको उच्च प्रशोधित युरेनियम तेस्रो देशमा पठाउने विषय समेटिएको बताइएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि इरानबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया आउने आशा व्यक्त गरेका छन्। उनका अनुसार वार्ता अघि बढेमा युद्धविरामलाई थप लम्ब्याउने सम्भावना रहन्छ।

तर इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम र उच्च प्रशोधित युरेनियमसम्बन्धी विषयमा कुनै सम्झौता नगर्ने अडान सार्वजनिक गरेको छ। अलजजिराको रिपोर्टअनुसार तेहरानले अतिरिक्त सहुलियतबिना पुरानै अवस्थातर्फ फर्कन नचाहेको जनाएको छ।

यसअघि पाकिस्तानको मध्यस्थतामा अप्रिल ११ र १२ मा इस्लामावादमा पहिलो चरणको वार्ता भएको थियो। करिब २१ घण्टा चलेको उक्त वार्ता निष्कर्षविहीन बनेको थियो। त्यसपछि दोस्रो चरणको सम्भावित वार्ताका लागि इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघची इस्लामावाद पुगेका थिए। तर अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डलको भ्रमण अन्तिम समयमा स्थगित गरिएको थियो।

दोहा इन्स्टिच्युट फर ग्राजुएट स्टडिजका अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक विश्लेषक मुहन्नद सेलुमका अनुसार इरान अहिले पुरानै अवस्थामा फर्कन तयार छैन। उनका अनुसार तेहरान कुनै पनि नयाँ सम्झौताअघि अमेरिकाबाट अतिरिक्त ग्यारेन्टी वा सहुलियत चाहिरहेको छ। उनले अमेरिका सैन्य दबाब र कूटनीतिक प्रयास दुवैलाई समानान्तर रूपमा अघि बढाइरहेको बताए।

विश्लेषकहरूका अनुसार युद्ध र तनावका कारण इरान कमजोर बनेको भए पनि होर्मुज जलसन्धिमाथिको प्रभाव अझै पनि तेहरानको मुख्य रणनीतिक शक्ति हो। यही कारणले ऊर्जा आपूर्ति र समुद्री व्यापारमा विश्वव्यापी असर पर्ने जोखिम कायम रहेको बताइन्छ।

यस तनावले चीनको आर्थिक हितमा पनि असर पार्न थालेको छ। चीनले आफ्नो ठूलो हिस्सा कच्चा तेल मध्यपूर्वबाट आयात गर्दै आएको छ। पछिल्ला तथ्याङ्कअनुसार अप्रिल महिनामा चीनको कच्चा तेल आयात करिब २० प्रतिशतले घटेको छ। समुद्री मार्गमा असुरक्षा बढेपछि तेल बोक्ने जहाजहरूको आवागमन प्रभावित भएको बताइएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि दबाब बढाएर तेहरानको सैन्य तथा राजनीतिक संरचना कमजोर बनाउने रणनीति अपनाएका थिए। तर युद्ध लम्बिँदै गएमा क्षेत्रीय ऊर्जा आपूर्ति, समुद्री मार्ग र विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पर्ने भएकाले अमेरिका अन्ततः पछि हट्न बाध्य हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

यसबीच इरानले अमेरिकी प्रतिबन्धका बाबजुद चीनसँग तेल व्यापार बढाउने प्रयासलाई तीव्र बनाएको छ। इरानी अधिकारीहरूले चीनसँग ऊर्जा सहकार्य र वैकल्पिक व्यापारिक मार्गहरूबारे छलफल गरिरहेका बताइएको छ।